Hasan
TÜLKAY
FRANSIZ
MİLLİ EĞİTİMİ HAKKINDA NOTLAR
Fransada millî eğitimin temel amacı; 1789 Fransız
İhtilâlinin bayraklaştırdığı üç
sihirli kelimeyi kişisel ve toplumsal hayatın merkezine
yerleştirmek felsefesi üzerine inşa edilmiştir: Hürriyet-Eşitlik-Kardeşlik!
Tüm dünyada köklü değişim ve dönüşümlere öncülük
eden Fransız İhtilâlinin bildirgesi, hemen her okulda karşınıza
çıkabilecek bir afiştir.
Örgün eğitimin ilk basamağı olan ana okulları
eğitimi iki veya üç yaşından itibaren başlar,
altı yaşına kadar devam eder. Ana okulu eğitimi
zorunlu olmamakla birlikte çok yaygındır. Sanayi toplumu
olmanın gerektirdiği zorunluluklar kadar, okullu çocuklar için
aileye yapılan sosyal yardımlar da ana okulu eğitimini
yaygınlaştırmıştır.Ana okuluna kayıtlar
belediyelerden yapılır. Aile cüzdanı, kimlik kartı
veya doğum kâğıdı gibi herhangi bir kimlik
belgesi, ikametinizi doğrulayan bir belge ve aşı kartı
ile bağlı bulunduğunuz belediyenin okullar ve eğitim
sorumlusu olan servise başvurduğunuzda, size en yakın
ana okuluna çocuğunuzun kaydının yapıldığına
dair belge anında verilir. Ana okuluna devam eden çocukların
tüm okul masrafları devlet tarafından karşılanır
ve ücret talep edilmez. İdarî açıdan ilkokula bağlı
olmakla beraber; hemen her ana okulu fiziksel olarak bağımsız
bir birimdir; mesaî saatleri teneffüsler de dahil, ilkokullardan
farklıdır. Ana okulu eğitiminin gerektirdiği araç
gereç ve fizikî donanım açısından zengin bir görünüm
arz eden bu okullarda, Fransızca adeta çocuğun kimlik ve kişiliğini
oluşturmaktadır.
Zorunlu ve parasız olan Temel Eğitim altı yaşından
itibaren başlar.İlkokulun ilk üç sınıfı
ecole elementaire (Temel Eğitim Okulu) şeklinde adlandırılır.İlkokulun
ilk beş sınıfı şöyle adlandırılır:
CP Cours Preperation (1.Sınıf)
CE1- Cours Elementaire 1 (2.Sınıf)
CE2- Cours
Elementaire 2 (3.Sınıf)
CM1- Cours Moyenne 1 (4.Sınıf)
CM2- Cours Moyenne 2 (5.Sınıf)
Temel Eğitimde haftalık ders saati 26 saattir ve
minimum-maksimum dağılımı şöyledir:
Fransızca : 9 10 saat
Toplumsal Yaşam (Haftalık tartışma): 30
Dakika
Matematik: 5 5 buçuk saat
Dünyayı Tanıma (Bizdeki Hayat Bilgisi gibi) : 3
3 buçuk saat
Yabancı Dil: 1 2 saat
Sanatsal Eğitim: 3 saat
Spor ve Beden Eğitimi: 3 saat
Başta Fransızca olmak üzere diğer derslerin içinde
de olabilecek; günde en az iki-buçuk saat okuma yazma etkinliği
yapılır.
İlkokul 4. ve 5. sınıf (CM1 ve CM2) haftalık
ders saati yine 26 saat olup dağılımı şöyledir:
Fransızca (Okuma-Yazma- Anlatım):Dörtbuçuk-beşbuçuk
saat
Fransızca (Dilbilgisi-Fiil Çekimi-İmlâ-Kelime Dağarcığı):
Birbuçuk-iki saat
Yabancı Dil: Birbuçuk-iki saat
Tarih-Coğrafya: Üç-Üçbuçuk saat
Matematik: Beş- beşbuçuk saat
Bilim-Teknik: İkibuçuk-üç saat
Müzik ve Sanat Eğitimi: Üç saat
Beden Eğitimi: Üç saat
Çeşitli derslerin içinde günde iki saat okuma yazma eğitimi,
haftada bir-buçuk saat tartışmalı Yurttaşlık
Eğitimi yapılır.
İlkokul eğitimini tamamlayanlar için kolej (ortaokul)
eğitimi başlar. İlkokulun devamı olan bu eğitim
aşaması da parasız ve zorunludur. Beş yıllık
ilkokulun devamı olan kolej eğitimi de dört yıldır.
Sınıf adlandırması Türkçe mantığımıza
ters olmakla birlikte altıncı- beşinci-dördüncü-üçüncü
sınıf şeklindedir.
Altıncı sınıf uyum aşaması,
Beşinci ve dördüncü sınıf orta (merkez) eğitim
aşaması,
Üçüncü sınıf yönlendirme aşaması
olarak değerlendirilir.
Kolej üçüncü sınıftan sonra en az iki yıl
daha okumak zorunluluğu vardır. Gencin ilgi ve yönelimine göre
dört gruba ayrılan ikinci aşama eğitim; her yurttaşın
alaka ve yeteneklerine göre eğitim almasını sağlar.
Bu
aşamada gençlerin büyük çoğunluğu meslek okullarına
yöneltilir. Hayatın her alanında ve her meslekte eğitilmiş
insan gücünü ve sanayide ara eleman yetiştirmeyi hedefleyen bu
okullarda, meslek liselerinde de öğrencinin masrafları
devlet tarafından karşılanır. İlkokul ve
ortaokulda olduğu gibi ders aracı olarak değil, Aile
Yardım Sandığı (Allocation Familial) tarafından
okul ihtiyaçlarını karşılamak şartıyla
nakdî çek yardımı gönderilir.
Üç
yıllık lise veya meslek lisesi eğitimini tamamlayanlar
bakalorya (baccalauret) sınavına girerler. Bakalorya sınavı
öğrencinin geleceğini tayin eder.Klâsik yöntemle yapılan
bu sınavlar oldukça ciddî ve önemlidir. Liseyi bitiren öğrencinin
devam edebileceği yüksek öğrenim dalını BAC sınavları
belirler.
BAC
(Bakalorya) üç ana gruba ayrılır:
1-Genel
Bakalorya: Kendi içinde üçe ayrılır: Bilimsel, Edebî,
Ekonomik-Sosyal Bakalorya
2-Teknik
Bakalorya: Kendi içinde sekiz çeşittir.
3-Meslekî
Bakalorya: Kendi içinde ondört dalda ve meslek adlarına göre
daha alt gruplara ayrılır.
Bakalorya
belgesinin türüne göre lise veya meslek lisesini bitiren gençler yüksek
öğrenime devam eder veya iş hayatına atılır.
Ayrıca üniversiteye giriş sınavı yapılmaz.
Fransız
Eğitim Sisteminde fırsat eşitliğine çok önem
verilir. Egalite chances yani fırsat eşitliği
sosyal devlet anlayışının yansımasıdır.
Fransa
A-B-C şeklinde adlandırılan üç ana eğitim bölgesine
ayrılmıştır. Öğretim yılı sonu ve
karne tatilleri bölgelere göre farklı tarihlerde, genellikle
birer hafta ara ile yapılır. Bunun da gerekçesi
tatillerdeki trafik yoğunluğunu önlemektir.
Eğitim-öğretim
yılı trimestriel, yani üç döneme ayrılır. Dolayısıyla
iki kez karne tatili yaşanır.
Hafta
tatili de üç gündür: Çarşamba, Cumartesi, Pazar.
Laiklik
prensibinin tavizsiz ve en katı biçimde uygulandığı
Fransız okullarında din dersi ve dinî simgelere yer yoktur.
Din kültürü hakkında çok kısa genel bilgiler Tarih ve
Yurttaşlık Eğitimi dersleri içinde verilir. Buna karşılık
kiliselere veya cemaat temsilcilerine ait özel din eğitimi
okulları vardır. Özellikle Yahudi ve Ermeni cemaatlerine
ait özel okullarda dinsel karakter ağır basmaktadır.
Millî Eğitim Bakanlığına bağlı kendi
okullarında lâiklik gerekçesi ile din kültürü derslerine
izin vermeyen Fransız makamlarının, cemaat okullarındaki
bu eğitime nasıl göz yumdukları da kafalarda bir soru
işaretidir.
Fransada
öğretmenlik gözde mesleklerdendir. Branş öğretmenliği
esastır. Hatta ilkokullarda bile sınıflara göre branşlaşma
vardır.CP (1. Sınıf) öğretmenliği, CE2 (İkinci
sınıf) öğretmenliği gibi
Liselerde görev
yapan branş öğretmenleri profesör ünvanı ile anılır
ve özellikle matematik, elektronik gibi teknik branşlardaki öğretmenlerin
maaşları çok yüksektir.
İlkokullarda
okul müdürlerinin de öğretmenler gibi sınıfları
vardır, derse girerler.
Okulların
fizikî inşa, bakım, onarım ve temizlik işleri
yerel yönetimlere bağlıdır. Temizlik işlerini
yapan müstahdemler, genellikle ek gelir için ikinci iş olarak
mesai bitiminde okullarda çalışırlar ve ücretlerini
belediyeden alırlar.
İdarî
(Yönetsel) yapı Türk millî eğitim sistemine benzemekle
birlikte; İl Millî Eğitim Müdürlüklerinin üstünde
Akademiler vardır. 26 Aralık 1996 tarih ve 96-1141 sayılı
kararname gereğince Fransada 30 Akademi bulunmaktadır.
Fransız
Eğitim sistemi içinde rehberlik, danışma ve animasyon
faaliyetleri çok iyi kurumlaşmış ve yaygındır.
Hemen her ilçede bile GAPP (Groupe Aide Psicho- Pedagojique)
bulunur.Bizdeki Rehberlik Araştırma Merkezi sayabileceğimiz
GAPPlar da son derece yetkin uzmanlar çalışır ve
rehberlik hizmetleri köy ve kasaba okullarına kadar uzanır.
Fransız
Eğitim Sistemi içinde CİO (Centre İnformatique et
Orientation) kuruluşları da çok önemlidir. Danışma
ve Yönlendirme Merkezi olarak adlandırabileceğimiz bu
kuruluşun Fransa genelindeki sayısı altıyüzdür.
CİOlarda sunulan hizmetler özetle:
*Öncelikle
öğrenci gençliğe, ailelerine ve tüm halka açık danışmanlık;
*Dersler,
meslek eğitimi ve meslek seçimi konularında bilgilendirme;
*Kendini
tanıma konusunda kişisel yardım;
*Öğrencilere
ve eğitimcilere eğitim sistemi, pedagojik yenilikler,
toplumsal hayatta gelişmeler, meslekler ve geleceği hakkında
gözlem ve tahlil sonuçları iletme;
*Yeni
eğitim materyallerini tanıtma;
*Moral
destek, tanışma ve uyum amaçlı animasyonlar düzenleme.
Fransız
eğitim sistemi içinde, ülkenin önemli bir sorunu olan göçmen
işçilerin ve çocuklarının eğitimi de ülkeler
arası karşılıklı eğitim ve kültür anlaşmalarına
göre yapılır. Meselâ Türk işçi ailelerinin çocuklarının
Türkçe ve Türk Kültürü Dersleri alabilmeleri için Türkiyeden
seçilen öğretmenler gönderilir. Ücretleri Türkiye
Cumhuriyeti Devleti tarafından ödenen bu öğretmenler,
Fransız öğretmenlerin yaptıkları anketlere göre
isteyen Türk kökenli çocuklara haftada iki-üç saat Türkçe
dersleri verirler.