Klasik dünya düzeni içinde Sovyetler Birliğinin dağılma sürecinde dengeler bozulup yeni oluşumlar ortaya çıkmıştır. Başta ekonomik ve siyasal etkileşimlerde hız alan değişim süreci hemen ardından sosyal-kültürel alanlarda yeni arayışları-özlemleri gündeme getirmiştir. Hiç kuşkusuz Sovyetler Birliğinin dağılması başta Türkiye'yi etkilemiştir. Bağımsızlığını ilan eden Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Azerbaycan yeni dünya düzeni içinde, tarihsel birliktelikten kaynaklanan Türkiye Cumhuriyeti ile ilişkilerini özellikle kültürel boyutta geliştirmişlerdir. Türkiye bu kısa süreç içerisinde kültür politikasına yeni bir yön vermiş ve bağlantılarını ekonomik siyasi boyutlara taşımıştır. Karşılıklı imzalanan eğitim, kültür, ekonomik, işbirliği gibi anlaşmalar güncelleştirilmiş ve doğal olarak yeni kurum, kuruluş, dernek, vakıf, üniversite gibi birlikte yürütülen projelere dönüşmüştür.

Bu gelişime paralel olarak Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerinin Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü bünyesinde Türk Dünyası Araştırma Şubesi kurulmuş, bunu Dışişleri Bakanlığı Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı (TİKA), Türk Kültür ve Sanatları Ortak Yönetimi (TÜRKSOY) gibi yeni kurumlar izlemiştir.

Türk Dünyası Araştırma Şubesi çalışmalarını Türkiye dışında yaşayan Türk toplum ve topluluklarıyla ilgili kültürel boyutlu araştırma ve yayınlarla sürdürmektedir. Bunun yanısıra 1950'lerden sonra Türkiye'ye göç eden Kazak, Kırgız, Türkmen, Özbek ve Uygur toplulukları ile ilgili envanter çalışması ve geleneksel özelliklerinin incelenmesi ile ilgili araştırmalarını sürdüren şube 1999 yılında Türkiye'de Yaşayan Kazaklar başlıklı bir özel sayı çıkarmıştır. Önümüzdeki yıllarda Özbek, Kırgız, Türkmen ve Uygurlarla ilgili projeler güncelleştirilerek yayına dönüştürülecektir. Yine 1999 yılı içerisinde "Gagauz Halk Kültürü" adlı (Türkçe-İngilizce) prestij kitap yayınlayarak kamuoyunun bilgisine sunulmuştur.

Türk Dünyası Araştırma Şubesi, yine aynı adla "Anayurttan Atayurda Türk Dünyası" Dergisini yayınlamaktadır. 3 er aylık periyotlarla yayınlanan dergi, bilim-kültür-sanat ağırlıklı olup Türkiye içinde dışında yaşayan Türk toplum ve topluluklarıyla ilgili bilimsel nitelikli yazılara yer vermektedir. Türk Dünyası dergisi 17. sayıyla yayın hayatını sürdürmektedir.

Türk Dünyası Araştırma Şubesi, dergi yayıncılığı, alan araştırmaları ve envanter çalışmalarının yanısıra yerli ve yabancı bilimadamı, uzman ve ilgili kişilerle Türk Dünyasını ilgilendiren kültürel konularda danışmanlık hizmeti de vermektedir.

Türk Dünyası Araştırma Şubesinin doğrudan ya da koordinatörlüğünde gerçekleştirilen çalışmalar:

• "İpekyolu Halk Kültürü Alan Araştırmaları" (1992-93-94-95-96)
• "Türk Lehçe ve Şiveleri Sözlüğü ve Alan Araştırması"
• "Türk Dünyası Nevruz Kutlamaları" (1993-94-95-96-97-98-99) Nevruz kutlamaları ile ilgili yurtdışı araştırmalarının yanısıra Türk Dünyası Nevruz özel sayısı, afiş, broşür gibi yayınlar da bulunmaktadır.
• "Türk Cumhuriyetlerinde Kültür Profili Araştırması" SİAR tarafından hazırlanıp yayınlandı.
• "Merv'in 2500. Yılına Armağan" prestij eser projesi (1995-96) yayına hazır hale getirildi.
• "Manas Destanının 1000. Yılı Uluslararası Sempozyumu" (1995) yapıldı. Ayrıca Türk Dünyası Manas özel sayısı hazırlandı.
• "Türk Dünyası Fotoğraf Sergisi" 1992-1996 yılları arasında yurtiçi ve yurtdışında sergilendi.